Okunabilirlik Puanı Hesaplama (Ateşman, Flesch)

Nasıl çalışır?

Metninizi sol panele yapıştırın; okunabilirlik raporu sağ panelde hemen oluşur. Türkçe metin Ateşman formülüyle puanlanır: 198,825 − 40,175 × (hece/kelime) − 2,610 × (kelime/cümle). Yani kelimeler uzadıkça ve cümleler kalabalıklaştıkça puan düşer. Örnekteki dört cümlelik kira metni 32 kelime ve 83 hece içerir; puanı 73,7'dir ve "kolay" bandına (70–89) düşer. Raporun altında en uzun üç cümle kelime sayısıyla yazılır; puanı yükseltmek için önce bunları ikiye bölün. Metin İngilizce, Almanca, Fransızca ya da İspanyolcaysa "Metnin dili" ayarından dili seçin; o dilin kendi formülü kullanılır, çünkü Türkçe formül başka dilde yanlış sonuç verir. Başlıkları ve madde işaretli satırları ayrı cümle saymak için aralarına boş satır bırakın. Puan, metnin yapısını ölçer; içeriğin doğru ya da anlaşılır anlatılıp anlatılmadığını ölçmez.

Bu araç okunabilirlik hesaplama, metin okunabilirlik testi, readability checker, flesch reading ease aramalarıyla da biliniyor.

Okunabilirlik nedir?

Okunabilirlik, bir metnin yapısı yüzünden ne kadar kolay ya da zor okunduğudur. Formüller bunu iki ölçüyle tahmin eder: cümle başına kelime sayısı ve kelime başına hece sayısı. Uzun cümleler okurun aklında daha çok şeyi aynı anda tutmasını, uzun kelimeler de daha çok çözümlemeyi gerektirir. Okunabilirlik, anlaşılırlıkla aynı şey değildir: kısa cümlelerle yazılmış ama bilinmeyen terimlerle dolu bir metin yüksek puan alıp yine de anlaşılmayabilir.

LIX (okunabilirlik endeksi) nedir?

LIX, İsveçli Carl-Hugo Björnsson'un 1968'de önerdiği ve heceye bakmayan okunabilirlik endeksidir: ortalama cümle uzunluğuna, 6 harften uzun kelimelerin yüzdesi eklenir. Hece saymadığı için her dilde aynı biçimde uygulanır ve farklı dillerdeki metinleri kabaca kıyaslamaya yarar. Değer düştükçe metin kolaylaşır; 30'un altı çok kolay, 40–50 arası orta, 60'ın üstü çok zor sayılır. Rapor her dilde LIX'i de gösterir.

Ateşman ile Flesch formülü arasındaki fark nedir?

Flesch formülü 1948'de İngilizce metinler için geliştirildi; İngilizce kelimeler ortalama daha az heceli olduğu için kelime uzunluğu katsayısı (84,6) Türkçeye olduğu gibi uygulanırsa Türkçe metinler haksız yere çok zor çıkar. Ateşman 1997'de katsayıları Türkçeye göre yeniden ayarladı: kelime uzunluğu 40,175, cümle uzunluğu 2,610 ile çarpılır. Türkçe metin için Ateşman, İngilizce metin için Flesch kullanılmalıdır; bu araç metnin diline göre doğru formülü kendisi seçer.

Formüller ve kaynakları

Her dilin puanı o dil için yayımlanmış formülle hesaplanır; katsayılar aşağıdaki birincil kaynaklardadır. Türkçe: Ateşman = 198,825 − 40,175 × hece/kelime − 2,610 × kelime/cümle. İngilizce: Flesch = 206,835 − 1,015 × kelime/cümle − 84,6 × hece/kelime; Flesch-Kincaid sınıf düzeyi = 0,39 × kelime/cümle + 11,8 × hece/kelime − 15,59. Almanca: Amstad = 180 − kelime/cümle − 58,5 × hece/kelime. Fransızca: Kandel-Moles = 207 − 1,015 × kelime/cümle − 73,6 × hece/kelime. İspanyolca: Szigriszt-Pazos = 206,835 − 62,3 × hece/kelime − kelime/cümle. LIX = kelime/cümle + 100 × (6 harften uzun kelime)/kelime; heceye bakmadığı için her dilde aynıdır.

İspanyolca Fernández Huerta formülü yayımlandığı biçimde son terimde "100 kelimedeki cümle sayısını" kullanır; bu yüzden cümleler kısaldıkça puan düşer. Law (2011) bunun Flesch'ten uyarlanırken ters çevrilmiş bir kesir olduğunu gösterdi; bu araç düzeltilmiş biçimi kullanır: 206,84 − 60 × hece/kelime − 1,02 × kelime/cümle.

• Ateşman, E. (1997). Türkçede okunabilirliğin ölçülmesi. Dil Dergisi, 58, 71-74.
• Flesch, R. (1948). A new readability yardstick. Journal of Applied Psychology, 32(3), 221-233.
• Kincaid, J. P., Fishburne, R. P., Rogers, R. L., Chissom, B. S. (1975). Derivation of new readability formulas for Navy enlisted personnel. Research Branch Report 8-75.
• Amstad, T. (1978). Wie verständlich sind unsere Zeitungen? Doktora tezi, Universität Zürich.
• Bamberger, R., Vanecek, E. (1984). Lesen – Verstehen – Lernen – Schreiben. Wien: Jugend und Volk.
• Kandel, L., Moles, A. (1958). Application de l'indice de Flesch à la langue française. Cahiers Études de Radio-Télévision, 19.
• Fernández Huerta, J. (1959). Medidas sencillas de lecturabilidad. Consigna, 214.
• Law, G. (2011). Error in the Fernandez Huerta Readability Formula. LINGUIST List 22.2332.
• Szigriszt Pazos, F. (1993). Sistemas predictivos de legibilidad del mensaje escrito: fórmula de perspicuidad. Doktora tezi, Universidad Complutense de Madrid.
• Barrio-Cantalejo, I. M. ve ark. (2008). Validación de la Escala INFLESZ para evaluar la legibilidad de los textos dirigidos a pacientes. Anales del Sistema Sanitario de Navarra, 31(2).
• Björnsson, C. H. (1968). Läsbarhet. Stockholm: Liber.

Puanı nasıl yükseltirsiniz, sınırları neler

Ateşman puanını en çok cümle uzunluğu ve kelime başına hece etkiler. Uzun bir cümleyi "ve", "ancak", "çünkü" gibi bağlaçlardan ikiye bölmek puanı hızla yükseltir. Aynı anlamı taşıyan kısa kelimeyi seçmek ("gerçekleştirilmektedir" yerine "yapılır") ikinci kaldıraçtır. Resmî yazı, sözleşme ve kullanım kılavuzu gibi herkesin okuması gereken metinlerde 50'nin altı zor sayılır.

Sınırlar: Türkçe ve İspanyolcada hece sayımı yazımdan kesin çıkar; İngilizce, Almanca ve Fransızcada yazım heceyi tam göstermediği için sayım yaklaşıktır ve rapor bunu belirtir. "Dr.", "vb." gibi kısaltmalardaki nokta bazen cümle sonu sayılabilir. Formül yalnız uzunluğa bakar: anlamsız ama kısa cümleler yüksek puan alır. İlaç prospektüsleri için yapılan okunabilirlik testi (kullanıcıyla yapılan anlama testi) ayrı bir işlemdir; bu puan onun yerine geçmez.

Sık sorulanlar

Ateşman okunabilirlik formülü nedir?

Ender Ateşman'ın 1997'de Flesch formülünü Türkçeye uyarlayarak yayımladığı ölçüttür: 198,825 − 40,175 × (hece/kelime) − 2,610 × (kelime/cümle). Sonuç 90–100 çok kolay, 70–89 kolay, 50–69 orta güçlükte, 30–49 zor, 1–29 çok zor diye yorumlanır.

Okunabilirlik puanı nasıl hesaplanır?

Metindeki kelime, cümle ve hece sayılır; ortalama cümle uzunluğu (kelime/cümle) ve ortalama kelime uzunluğu (hece/kelime) formüle konur. Bu araç sayımı sizin yerinize yapar ve sayıları raporun altında gösterir; elle kontrol etmek isterseniz aynı sayıları formüle koyabilirsiniz.

Kullanma talimatı okunabilirlik testi bu mu?

Hayır. İlaç kullanma talimatları için istenen okunabilirlik testi, metni gerçek kişilere okutup soruları doğru cevaplayıp cevaplayamadıklarını ölçen bir kullanıcı testidir. Bu araç yalnız metnin yapısından formülle puan çıkarır; o testin raporu yerine kullanılamaz, ama metni teste girmeden önce sadeleştirmek için işe yarar.

Metnim bir yere gönderiliyor mu?

Hayır. Sayım ve hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; yapıştırdığınız metin hiçbir sunucuya gitmez ve kaydedilmez.