JSON nedir, .json dosyası nasıl okunur?
.json dosyasını açma, okuma ve tabloya çevirme rehberi
Bir uygulamadan "verilerimi indir" dediniz ve elinize .json uzantılı bir dosya geldi. Çift tıkladığınızda ya tarayıcı açıldı ya da hiçbir şey olmadı; bir yerinden açmayı başardıysanız da karşınıza süslü parantezler ve tırnaklarla dolu bir yazı yığını çıktı. Bu yazı, o yığının aslında düzenli bir liste olduğunu ve nasıl okunacağını anlatıyor.
İyi haber şu: JSON okumak için programcı olmak gerekmiyor. Yapı tek bir fikre dayanıyor ve o fikri kavradığınızda dosyanın tamamı okunur hâle geliyor. Sonda da dosyayı Excel'de açılabilir bir tabloya çevirmenin yolunu bulacaksınız.
Elinizdeki dosya aslında ne?
JSON bir program, bir veritabanı ya da sıkıştırılmış bir paket değildir. Sade metinden ibarettir: en basit yazı düzenleyici bile içeriğini eksiksiz gösterir, çünkü dosyada gizlenmiş hiçbir şey yoktur.
Açmak için dosyaya çift tıklamayın: bilgisayarınız .json uzantısını hangi programa bağladıysa oraya gider ve çoğu zaman işe yaramaz bir pencere açılır. Bunun yerine önce Not Defteri'ni — Mac'te TextEdit'i — boş bir pencere olarak açın, sonra .json dosyasını fareyle tutup bu pencerenin üzerine bırakın. İçerik olduğu gibi karşınıza gelir. Telefonda ise bir dosya yöneticisinde dosyaya basılı tutup "metin olarak aç" seçeneğini kullanabilirsiniz.
Bu ismin nereden geldiğini merak ederseniz: JSON, JavaScript diline ait bir yazım biçimi olarak doğdu, ama bugün hemen her programlama dili onu okuyup yazabiliyor. İki program birbirine veri gönderecekse aralarındaki en yaygın ortak dil budur. Bir uygulamanın dışa aktarma düğmesinden JSON çıkmasının sebebi de budur: dosya bir insana değil, başka bir programa hitap etmek üzere hazırlanmıştır.
Anahtar ve değer: posta etiketi benzetmesi
Bir kargo etiketini düşünün. Etiketin üzerinde "Ad", "Şehir", "Posta kodu" gibi basılı alan adları vardır ve her alanın karşısına o gönderiye ait bilgi yazılır. Alan adı her etikette aynıdır, karşısına yazılan bilgi her gönderide değişir.
JSON tam olarak böyle çalışır. Değişmeyen alan adına anahtar, karşısına yazılan bilgiye değer denir. Aralarına iki nokta üst üste konur, çift arasına da virgül girer. Bir kaydın tamamı süslü parantezle ({ ve }) çevrelenir, tıpkı etiketin çerçevesi gibi.
Anahtar adları neredeyse her zaman İngilizce ve boşluksuz yazılır (name, created_at, order_id gibi), çünkü onları okuyan taraf bir programdır. Bu adları değiştirmeyin: veriyi geri yükleyeceğiniz sistem tam olarak o adları arar.
Dosyadaki işaretler ne anlama geliyor?
JSON'un bütün yazım kuralları beş işarete sığar. Tabloyu bir kere okuduğunuzda ekrandaki karmaşa dağılır; kalan her şey sizin verinizdir.
| İşaret | Anlamı | Nerede görürsünüz |
|---|---|---|
| { } | Bir kaydın başı ve sonu | Her kişinin, her siparişin çevresinde |
| [ ] | Sıralı bir liste | Birden çok kaydı bir arada tutan en dış katman |
| " " | Metin değeri | İsim, adres, tarih gibi yazı içeren her alan |
| : | Anahtar ile değeri ayırır | Her alan adının hemen ardında |
| , | İki alanı veya iki kaydı ayırır | Satır sonlarında; son öğeden sonra konmaz |
Her şey tek satırda: dosyayı okunur hâle getirmek
Program tarafından üretilmiş JSON dosyaları çoğu zaman girintisizdir; bütün veri ekranı taşıran tek bir satırdır. Bunun sebebi kötü niyet değil tasarruftur: boşluklar da dosyada yer kaplar ve programın okumasına katkısı olmaz.
JSON Biçimlendirme ve Doğrulama aracına yapıştırdığınızda metin alt alta, girintili bir düzene kavuşur. İç içe geçmiş bölümleri o zaman gözle takip edebilirsiniz: her girinti bir katman içeri demektir.
Aynı araç, dosyanın kurallara uyup uymadığını da söyler. Bir yerden kopyaladığınız JSON'u bir sisteme yüklerken "geçersiz" uyarısı alıyorsanız, önce metni buraya yapıştırın: hatanın kaçıncı satırda olduğunu görürsünüz. En sık sebep, listenin son öğesinden sonra unutulmuş bir virgüldür.
JSON'u Excel'de açmak istiyorum
Excel .json dosyalarını doğrudan çift tıklamayla açmaz. Elinizdeki dosya bir kayıt listesiyse — yani aynı alan adlarını taşıyan birçok kayıt içeriyorsa — bunu bir tabloya çevirmek mümkündür: her anahtar bir sütun başlığı, her kayıt bir satır olur. JSON'dan CSV'ye aracı tam olarak bunu yapar, çıkan CSV dosyasını da Excel açar.
Bir noktada takılabilirsiniz: JSON katmanlı veri taşıyabilir, tablo taşıyamaz. Bir kaydın içinde ikinci bir kayıt varsa (örneğin müşterinin altında fatura adresi bir bütün olarak duruyorsa) o alanın tabloda karşılığı yoktur; hücreye olduğu gibi yazılır. Böyle dosyalarda hangi alanların sütuna dönüşeceğine önce siz karar verin.
Ters yön de mümkündür: elinizde bir tablo varsa ve bir sisteme JSON vermeniz isteniyorsa, tabloyu CSV olarak kaydedip dönüştürmek en kısa yoldur.
JSON, XML ve CSV: hangisi ne zaman?
Üçü de veri taşır ve üçü de sade metindir; farkları ne kadar yapı taşıyabildiklerindedir. Sizden belirli bir biçim isteniyorsa tercih zaten yapılmıştır; seçim sizdeyse aşağıdaki tablo yeter.
| Biçim | Ne için uygun | Sınırı |
|---|---|---|
| CSV | Düz tablolar, Excel'e aktarım | Katmanlı veriyi taşıyamaz |
| JSON | Uygulamalar arası veri, ayarlar, dışa aktarım | Yorum satırı yazılamaz |
| XML | Kurumsal sistemler, fatura ve belge alışverişi | Daha uzun ve daha ayrıntılı yazım |
XML isteyen bir sisteme veri vermek
Bazı kurumsal sistemler, muhasebe programları ve eski entegrasyonlar JSON kabul etmez, XML ister. XML de sade metindir ama yapıyı süslü parantezle değil, açılıp kapanan etiketlerle anlatır.
JSON'dan XML'e aracı bu dönüşümü yapar. Dönüşümde bilmeniz gereken tek şey şudur: XML'de belgenin tepesinde tek bir kapsayıcı bulunmak zorundadır, bu yüzden araç sizden bir kök adı ister. Karşı taraf belirli bir ad bekliyorsa (siparisler gibi) o adı yazın; beklemiyorsa varsayılan ad işinizi görür.
Dönüşümden sonra çıktıyı gözden geçirin. XML'in eleman adı kuralları JSON'unkinden dardır: boşluk içeren ya da rakamla başlayan anahtarlar uyarlanır. Bu uyarlamalar sessizce yapılmaz, ama karşı tarafa göndermeden önce bir kez bakmak iyi bir alışkanlıktır.
Sık sorulanlar
.json dosyası nasıl açılır?
Boş bir Not Defteri penceresi açıp dosyayı fareyle onun üzerine bırakın; JSON sade metindir ve içeriği olduğu gibi görünür. Tek satır hâlinde çıkıyorsa metni JSON Biçimlendirme aracına yapıştırıp okunur düzene sokabilirsiniz.
JSON dosyasını Excel'de açabilir miyim?
Doğrudan değil. Dosya benzer kayıtlardan oluşan bir listeyse JSON'dan CSV'ye aracıyla tabloya çevirin; her anahtar bir sütun başlığı olur ve çıkan CSV dosyası Excel'de açılır. Katmanlı alanlar hücreye olduğu gibi yazılır.
JSON ile XML arasındaki fark nedir?
İkisi de aynı veriyi taşıyabilir; JSON bunu süslü parantez ve anahtar-değer çiftleriyle, XML ise açılıp kapanan etiketlerle yapar. JSON daha kısadır ve web servislerinde yaygındır; XML kurumsal belge alışverişinde ve eski sistemlerde karşınıza çıkar.
JSON dosyamda hata var deniyor, nasıl bulurum?
Metni JSON Biçimlendirme ve Doğrulama aracına yapıştırın; kuralın ilk çiğnendiği yer satır numarasıyla bildirilir. Bildirilen satırda bir sorun göremezseniz bir üst satıra bakın — kapanmamış tırnak ve fazladan virgül hatayı bir sonraki satıra taşır.
Yapıştırdığım veriler bir sunucuya gidiyor mu?
Hayır. Bu sitedeki araçlar tarayıcınızın içinde çalışır; yapıştırdığınız metin ve seçtiğiniz dosya cihazınızdan çıkmaz.
Son güncelleme: 27 Ağustos 2026